نسخه آزمایشی
چهارشنبه، 3 ارديبهشت 1393
Skip Navigation Links

درباره آبادان


آبادان مرکز شهرستان آبادان ، در جنوب غربی ایران و در استان خوزستان واقع است.

 

موقعیت جغرافیایی این شهر در درازای ۴۸ درجه و ۱۷ دقیقه و پهنای جغرافیایی ۳۰ درجه ۲۰ دقیقه و با بلندای ۳ متر از سطح دریا و با پهناوری ۲۷۹۶ کیلومتر مربع است. دارای فرودگاه و بندر است که به دلیل داشتن پالایشگاه نفت و راهبردی بودن و هم مرزی با کشور عراق از زمان جنگ جهانی دوم از پراهمیت‌ترین شهرهای خاورمیانه و ایران بوده‌است.

 

جمعیت شهر آبادان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۲۱۷٬۹۸۸ نفر [۱] و جمعیت نسبی در هر کیلومتر مربع ۱۷۱ نفر است که بخشی از جمعیت آن بویژه در مناطق روستایی را ایرانیان عرب تشکیل می‌دهند. در آبادان یکی از بزرگ‌ترین پالایشگاه‌های نفت جهان قرار دارد. نفت از اغلب مناطق خوزستان با لوله به این شهر میرسد و پس از تصفیه به کلیه جهان صادر می‌شود. نزدیکترین شهر به آبادان، خرمشهر است که حدود ۱۵ کیلومتر با این شهر فاصله دارد. خاک آبادان را آبرفت رودهای کارون و دجله (که به هم پیوسته‌اند) پدید آورده‌است. شهر آبادان درون خشکی ای است که گرداگردش رود است. این خشکی به جزیره آبادان شناخته شده‌است. شهر آبادان و همچنین بخش اروندکنار و نیمی از شهر خرمشهر در این جزیره‌اند.رودهای گرداگرد آبادان که همگی به خلیج فارس می‌ریزند از دو رود بزرگ‌تر پیشیاد دجله و کارون است. بزرگ‌ترین شاخه‌ای که از برخورد این دو رود پدید آمده‌است اروندرود است. بخش دیگر این رود که در آنسوی این جزیره روان است و اهمیت کمتری دارد بهمنشیر خوانده می‌شود. رود بهمنشیر در بخش‌هایی از گذرگاهش کارون هم خوانده می‌شود.

 

نام این شهر در گذشته «عبادان» بوده است.

 

نام

در سال ۱۳۱۴ طی مصوبه شورای وزرای وقت نام عبادان به آبادان تغییر یافت.بخشی از جزیره آبادان در دوره ساسانیان بهمن اردشیر خوانده می‌شده‌است که نام رود بهمنشیر یادگار آن نام کهن است.اوپاتان نیز که نام کهنتر آبادان است امروز بیشتر زیب شرکتها و سازمانها در شهر آبادان است.به دلیل وجود زیارتگاه کوچکی که ادعا می‌شود خضر نبی در آن دیده شده‌است گاهی به این منطقه نام مذهبی جزیرةالخضر هم داده شده‌است.

 

محله‌های آبادان

از محله‌های مشهور آبادان می‌توان به بریم، بوارده، اروسی (اروسیه)، فیه (fai’ie)، هزاری‌ها، هلندی‌ها، امیری، احمدآباد، شاه آباد، فرح آباد، میدان طیب و بهمنشیر اشاره کرد.

 

آب و هوای آبادان

دما و فشار هوا

جنوبی‌ترین نقطه خوزستان هفت درجه از مدار رأس السرطان بالاتر است از این رو اقلیمی مشابه با مناطق استوایی دارد. خوزستان از زمان‌های قدیم به داشتن هوای گرم معروف بوده است و آبادان نیز که شهری از شهرهای جنوبی خوزستان است از این ویژگی‌ مانند سایر شهرهای جنوبی استان برخوردار بوده است. این شهر دارای آب و هوای گرمسیری است تا جایی که در برخی از کتابها از آن به عنوان شهری که فاقد زمستان است نام برده‌اند، حتی برخی منابع، آبادان را تنها دارای دو فصل تابستان و پائیز می دانند. احمد مقدسی در «احسن التقاسیم» آن را «اقلیم حاره» خوانده است. اما واقعیت این است که آبادان به علت قرارگرفتن در کنار اروند رود، رود بهمنشیر و رود کارون و کلاً در جوار خلیج فارس دارای تابستانی بسیار گرم و زمستانی معتدل و فرحبخش است چنان که لطافت هوای آن گردشگران زمستانی و نوروزی را به خود جذب می‌کرد.

 

آبادان در دشت واقع شده و به علت مجاورت با صحراهای بزرگ و سوزان نظیر صحرای بزرگ عربستان و عراق، در مجموع هوای صحرایی گرم دارد. گرمای آن در ماه‌های تیر و مرداد تا ۵۸ درجه سانتی‌گراد بالا می رود و در بهمن ماه تا صفر درجه سانتی‌گراد هم پایین می آید. حداقل درجه حرارت آن در سال ۷/۱۷ و حداکثر ۶/۳۲درجه سانتی‌گراد می باشد. ایام یخبندان آن حداکثر در طول سال نه روز است.

 

میانگین درجه حرارت این شهر حد فاصل سال‌های ۱۳۲۶ تا ۱۳۳۷ ۳/۲۶ درجه سانتی‌گراد، سالهای ۳۸ و ۱۳۳۷ حدود ۸/۲۴ درجه و حد فاصل سال ۳۹-۱۳۳۸ به مقدار ۷/۲۵ درجه سانتی‌گراد بوده است .

 

در گزارش دیگری که مربوط به سال‌های ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۳ هجری شمسی است سانتی‌گراد در ایستگاه« سینوپتیک» و حداقل مطلق آن ۵/۴- درجه سانتی‌گراد بوده است. در این دوره زمانی معدل حداقل، تغییر چندانی نکرده است (۷/۱۷درجه سانتی گراد)و اما معدل حداکثر درجه حرارت بنی ۶/۳۱ تا ۶/۳۲ در نوسان بوده است .

 

براساس آمار موجود، حداکثر دمای بهمن ماه و حداقل دمای همان ماه از بقیه‌ی ماه‌ها کمتر است. در حالی که حداکثر دمای شهریور از بقیه ماه‌ها بیشتر می باشد، حداقل دمای مرداد ماه از بقیه ماه‌ها بیشتر می باشد .

 

شاید بی‌مناسبت نباشد که تشریح وضع آب و هوای آبادان را از زبان یک آبادانی‌ گرما خورده بشنویم:

عمر بهار کوتاست اینجا. از اول فروردین تا اول اردیبهشت. دوزخ تابستان، تا ماه دوم پاییز کشدار می‌شود و سمج. شش ماه تمام تابستان است. آبادان یکی از گرم‌ترین نقاط ایران. چهل و نه درجه بالای صفر. پنجاه درجه و نیم جوش. دوزخ گرما، تنگ خلقی می آورد. حال و حوصله، کم می شود و گرد و غبار هم مایه‌ی عذاب

 

به استناد برخی منابع انتشار یافته معدل حداکثر حرارت سالهای پیش از انقلاب در آبادان ۵۱ درجه سانتی‌گراد بوده است که فقط ۶/۴ درجه از حداکثر مطلق در جهان(یعنی ۶/۵۶ درجه در تریپولی لیبی)کم‌تر است. این رقم نشانگر گرم و سوزان بودن درجه حرارت آبادان است یا به عبارت دیگر وضع درجه‌ی حرارت سالیانه آبادان به طور مشخص جنبه‌ی بری دارد و تعداد روزهای یخبندان آن بسیار اندک است. معدل روزهای یخبندان در طول سالهای قبل از انقلاب ۱۳۵۷ در آبادان ۷/۱ روز در سال بوده است.

 

پراکندگی فشار هوا در آبادان در طی سال، به دو صورت مشخص فصلی در می آید بدین ترتیب در آخر فصل پائیز و آغاز زمستان(آذر، دی ، بهمن)که درجه‌ی گرما پایین است، میزان فشار جو به حداکثر خود می رسد و در تابستان(خرداد، تیر ، مرداد)که درجه گرما بالا است، فشار هوا به حداقل کاهش می یابد.

 

بادهای آبادان

بادهای آبادان بر سه نوع است. نخست «بادهای منظم فصلی» که در اثر تغییرات فشار هوا در فصل‌های مختلف سال به وجود می آیند و معمولاً شدید نیستند، مگر عامل جوی دیگری موجب تشدید آنها شود. اگر هوا خنک باشد، نسیم ملایمی بوجود می آید و برعکس اگر هوا گرم باشد، بادی آزار دهنده و سوزان می‌وزد.

 

دوم«بادهای محلی» که خود بر دو نوع است:«باد شمال» و «باد شرجی» باد شمال از جریان‌های مدیترانه‌‌ای است که به ایران می رسد. این باد در تابستان به طور خشک و دایمی می وزد. باد شمال در زمستان اغلب طوفان‌های ناگهانی و خطرناکی بوجود می آورد ولی در تابستان از ۱۵ خرداد تا آخر تیر(۴۰ روز)با نظم و شدت فوق‌العاده می وزد. وزش ناگهانی و شدید باد شمال، همیشه برای قایق‌های کوچک ماهیگیری خطرناک است. وجود بادهای شمالی در آبادان، رطوبت وسط روز را کاهش داده و گرما را قابل تحمل می‌کند. باد شمال کلاً ۹ ماه در آبادان می وزد.

 

باد شرجی از جنوب غربی می‌وزد و با عبور از خلیج فارس مرطوب شده و با توجه به بالا بودن درجه حرارت هوا تا حدود زیادی سنگین می شود و نفس کشیدن را به خصوص برای کسانی که مشکلات تنفسی دارند دشوار می کند. این باد بسیار نامطلوب است و سبب تغییرات کلی در آب و هوای آبادان می شود. این تغییرات آب و هوایی جزیزه‌ی آبادان و حوالی آن را به شدت تحت تأثیر قرار می دهد. این باد از زمستان تا اواسط بهار در آبادان می‌وزد، اما معمولاً در اوایل تابستان هم احساس می شود. چون معمولاً مرطوب و گاهی توأم با ابر و مه است سبب بارندگی می شود.

 

نوع سوم بادهای آبادان «باد سموم»‌یا «سام» است که از عربستان می وزد و همیشه خاک و شن همراه دارد. این باد بسیار خشک، گرم و سوزنده است. وزش آن به هنگام تابش آفتاب مخصوصاً در میانه‌ی رود شخص را مسموم می کند. حمزه اصفهانی مؤلف کتاب«سنی الملوک الارض و الانبیاء» درباره‌ی این باد و گذر آن در آبادان می ‌نویسد:

 

«در سال ۲۳۴ هجری قمری باد سموم شدیدی وزید که مردم مانند آن ندیده بودند. مدت آن زیاد از ۵۰ روز بود. آغازش از سوم حزیران و انجامش آخر تموز، این باد کوفه، بغداد و واسط را فرا گرفت و به عبادان رسید و از اواسط به اهواز رفت و همگی رهگذران و کاروان‌ها را بکشت و چون به همدان رسید، مزارع را بسوخت و در صحرای سنجار موصل هر بشر و شجر و دابه را هلاک کرد و بازارهای موصل چند روز تعطیل شد و راه دهات از شهر منقطع گردید.»

 

این گونه بادها هر چند سالی یکبار در آبادان می‌وزد و آسمان روز را به مثابه شب کاملا تیره و تاریک می‌کند. البته همه ساله نوع ملایم‌تر آن می‌وزد که با خاک و گرد و غبار توأم است و تا حدودی شرایط عادی زندگی را دچار اخلال می‌کند.

 

رطوبت

آبادان به طور کلی یک منطقه‌‌ی رطوبتی است. این رطوبت در بهار و تابستان کمتر از پائیز و زمستان است. رطوبت در زمستان حداکثر به ۸۹ درصد می رسد اما از آبادان رطوبت۱۰۰ درصد هم گزارش شده است. رطوبت نسبی آبادان در ماه‌های تیر و مرداد ۵۰ تا۶۰ درصد است و در ماههای دی و بهمن به ۷۰ تا۸۰ درصد هم می رسد. با توجه به ارقام جدول در هر صورت آبادان یک شهر با میزان بالای رطوبت است .

 

رطوبت نسبی در آبادان در میانه‌ی روز کاهش می یابد و در مواقعی که باد از جنوب جریان دارد رطوبت به سرعت بالا می‌رود. رطوبت نسبی آبادان درساعت ۳۰/۶ صبح ۶۴ درصد است، ولی همین رطوبت نسبی در ساعت ۳۰/۱۲ به ۳۲ درصد کاهش می‌یابد. کاهش مزبور به علت وزش بادهای شمالی است که رطوبت وسط روز را تقلیل می دهد، ولی به طور کلی توأم شدن حداکثر درجه‌ی حرارت(۵۰ درجه سانتی‌گراد)با رطوبت نسبی بیش از ۵۰ درصد در آبادان، به طور محسوسی غیرقابل تحمل است.

 

بارندگی

آبادان از مناطق کم بارش کشور است که عمده‌ی همین بارندگی هم به رگبارهای زودگذر باران اختصاص دارد. بعضی مواقع این باران توأم با تگرگ است. میزان بارندگی آبادان در طول ده سال آمارگیری حدفاصل سالهای ۱۳۴۳ تا۱۳۵۳ بین ۶/۵۴ تا ۷/۳۵۳ میلی متر در نوسان بوده است. (جدول ۵-۲)متوسط بارندگی سالانه ۳/۱۴۶ میلیمتر گزارش شده است. گزارش دیگر این میزان بارندگی را در سال‌های ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ به طور متوسط بین ۲۰۰ تا۲۵۰ میلی‌متر نشان داده است .

 

باران‌های موسمی و گاه بسیار شدید، از آذر تا اردیبهشت برخی مواقع موجب جاری شدن سیل در سطح خیابان‌ها می شود. اهمیت این بارندگی‌ها در کشاورزی منطقه حیاتی است. اوج بارندگی آبادان در ماه‌های آبان، آذر و دی است در ماه‌های بهمن، اسفند و فروردین باران نسبتاً مناسبی می آید اما شدید نیست و صرفاً در تغییرات جوی مؤثر است. معمولاً در‌ آبادان در ماه‌های خرداد، تیر و مرداد بارندگی وجود ندارد در اردیبهشت و شهریور برخی از سال‌ها بارندگی بسیار خفیف گزارش شده است .

 

مردم

بیشتر مردم این شهر از آغاز ساخت پالایشگاه در این شهر از گوشه گوشه ایران و به ویژه از بخش‌های جنوبی،مرکزی و غربی کشور به این شهر کوچ کردند و با هم جامعه و فرهنگ این شهر را ساختند.نخستین مردمانی که در شهر آبادان جاگیر شدند از شمال خوزستان بودند.با رونق بیشتر این شهر مردم در جستجوی کار از جاهای دورتر به این شهر آمدند.بیشتر ایشان از استان فارس و بوشهر بودند.از آمیزش این مردمان جامعه،لهجه و فرهنگ آبادانی پدید آمد؛چنانکه لهجه آبادانی آمیزه‌ای از لهجه‌های مردمان سه نقطه پیش یاد است.اشغال ایران در جنگ دوم جهانی بر رونق و اهمیت این شهر استراتژیک افزود.در واقع عمده پیشرفت این شهر در دوره پهلویها و به ویژه دومین شاه این دودمان بود.با رویداد انقلاب اسلامی و پس از آن جنگ ایران و عراق این شهر رو به ویرانی نهاد و بسیاری از مردمش به شهرهای دیگر و به ویژه به بیرون از کشور کوچیدند و بیشتر آنان نیز دیگر بازنگشتند

 

دیدنی‌های آبادان

برخی از مناطق دیدنی جزیره ی آبادان عبارتند از:

 

مکان‌های فرهنگی

 

* موزه هنرهای تجسمی آبادان

* موزه آبادان

* مدرسه مهرگان

* دبیرستان رازی آبادان

* سینما رکس

* سینما نفت

* دانشکده نفت

* باشگاه ایران

 

مکان‌های تاریخی

 

* تانک فارم

* مناطق عملیاتی آبادان

* سقاخانه خیابان مدرسه

* سقاخانه خیابان اروسیه

* حمام جرمن (گرمن = گرمه)

 

مکان‌های ورزشی

 

* زمین گلف‌ آبادان

* باشگاه اسب سواری آبادان

 

مکان‌های مذهبی

 

* قدمگاه خضر

* قدمگاه امام رضا

* چاه آب امیرالمومنین

* قدمگاه امام سجاد

* کلیسای سورپ کاراپت

* مسجد مهدی موعود

* حسینیه شاهمرادی‌ها

* حسینیه خاقانی

* حسینیه لاری‌ها

* حسینه آقاجری‌ها

* حوزه علمیه قائمیه

* حوزه علمیه آبادان

* مسجد رنگونی‌ها

* مسجد بلوچها

* مسجد دهدشتی‌ها

 

آرامگاه‌ها

 

* مرقد سید عباس

* مرقد سید محمد

* مرقد سید ابوورده

* مرقد سید ابوالحسن

* گورستان یهودیان

* گورستان انگلیسی‌ها

* آرامگاه از بین رفته شهید گمنام

 

متفرقه

 

* رستوران پاکستانی‌ها